Krakau dag 3: Auschwitz en Birkenau

Posted by on 5 april 2022

Na wederom erg vroeg wakker worden doordat het appartement erg kraakt was iedereen ruim op tijd klaar om te vertrekken richting het station. Er waren broodjes gesmeerd en er was drinken ingepakt, want daar zou niets te halen zijn behalve een flesje water. Het weer viel helaas enorm tegen, voor de hele dag werd regen voorspeld, en dat begon al zodra we de deur uitstapten.

Via de gebruikelijke wandelroute kwamen we uit bij wederom het winkelcentrum. Na even pinnen liepen we hier verder doorheen, door het treinstation en op naar het busplatform. G3, de stopplaats van de bus was zo gevonden en mooi op tijd kwam de bus, een touringcar, aan. Het was niet druk, dus we konden een relaxt plekje claimen en nog een beetje rust pakken en sightseeën aangezien de bus eerst nog een heel stuk de stad door moest.

Oświęcim

Na een klein uur reden we Oświęcim, binnen, het stadje waar Auschwitz (de Duitse versie van Oświęcim) staat. Hier is duidelijk zichtbaar dat Auschwitz een toeristentrekpleister is geworden met een groot station, een McDonalds en een Burger King er tegenover en tig hotels. De bus stopte uiteindelijk bij een groot bouwterrein wat blijkbaar de eindbestemming was. Blijkbaar stond een deel van het plein voor het gebouw in de steigers, maar iets verderop was wel de daadwerkelijke ingang en we waren mooi op tijd. Sterker nog, we waren precies op tijd, want nog geen minuut nadat er nog wat mensen van ons groepje naar de wc gingen kwam er een grote schoolklas binnen en zagen we zo minimaal dertig personen het trapje naar de wc beneden af gaan. Dat moesten wel erg ruime toiletten zijn, of er was stiekem nog een achter uitgang. Maar we waren in ieder geval blij dat we niet net na die groep aangekomen waren.

Auschwitz

Ik had eigenlijk wel verwacht dat we de welbekende Arbeit macht Frei-poort onderdoor zouden lopen maar deze staat niet bij de echte ingang van Auschwitz. Als allereerste op het terrein staat er namelijk een groot baksteenrood gebouw met drie ingangen. Eén ingang richting het museum, één ingang richting de toiletten, een boekenwinkel en een kleine kiosk waar je wat te eten of drinken kon halen, en de laatste deur ging richting een fris nieuw ogend restaurant. Op zich allemaal niet zo heel vreemd, ware het niet dat dit geen nieuwbouw was dat puur voor toeristen gebouwd was, nee, het waren authentieke Auschwitz gebouwen, waar vroeger ook de nieuw aangekomen gevangenen werden ontvangen. Een beetje een schril contrast dus met het huidige gebruik er van.

Maar goed, ondertussen was het tijd om de tour daadwerkelijk te gaan beginnen. Binnen kregen we een sticker en een headset, en vervolgens moesten we aan de andere kant van het gebouw wachten tot de groepen compleet waren en de gids er ook was. Hier kon je het prikkeldraad rondom de gevangenenbarakken zien, met de bekende poort. Ondertussen werd de groep steeds groter en groter. Maar toen de gids kwam bleek dat het meerdere groepen waren. Een man nam iedereen met een bepaald nummer op zijn ontvanger mee, terwijl de rest moest wachten. Een deel daarvan had weer een andere sticker en ging met nog een andere gids mee en uiteindelijk bleven we over met een groep van 10 tot 12 personen en startte de tour bij de poort.

Plattegrond van Auschwitz I

Het Auschwitz museum

Auschwitz bestaat uit vele bakstenen gebouwen en is tegenwoordig een museum. Geen barakken, zoals ik eigenlijk had verwacht, maar gewone stenen gebouwen van meestal twee verdiepingen hoog met nog een kelder en een zolder. Het was oorspronkelijk een militaire kazerne. Wij begonnen in blok 4 waar we een korte introductie over het vernietigingskamp kregen met de aantallen mensen die er zijn aangekomen, het aantal mensen dat het niet levend heeft verlaten en hoe deze aantallen zijn verdeeld over bevolkingsgroepen en geloven. Er staat ook een doorzichtige urn met de enige as die ze nog gevonden hebben. Door middel van grote foto’s werden we meegenomen in het proces van aankomst per trein, de daaropvolgende selectie en een maquette van de gaskamers. Het rare is dat je je na al die verhalen en boeken er over een bepaalde voorstelling van hebt gemaakt, maar de maquette leek daar totaal niet op. Eigenlijk was het nog veel efficiënter dan ik had verwacht. De gids hamerde vooral op de grote aantallen mensen die hier vernietigd waren. Dit bleek vooral bij het volgende gebouw waar allerlei spullen in vitrines lagen. Allerlei spullen die mensen hadden meegenomen in de trein maar die ze na aankomst al heel snel niet meer nodig hadden. vitrines vol met koffers, schoenen, protheses en allerlei potten en pannen omdat mensen daadwerkelijk dachten in een soort ghetto te komen wonen waarbij ze die nodig hadden. Eén ruimte lag vol met mensenhaar. Ik heb me eerder afgevraagd waarom ze dit bewaarden, maar blijkbaar werd het mensenhaar gewoon verkocht aan bedrijven die er vervolgens weer rollen stof van konden maken. Zo lag er ook een grote rol mensenhaarstof.

De gevangenisbarak en rechtspraak

Hoewel we in Auschwitz I waren ging dit deel vooral over wat er in Auschwitz II (Birkenau) gebeurde. De gevangenis was echter wel een deel van het oorspronkelijke Auschwitz. Dit was een barak met onderin allerlei strafcellen. Zo was er een mini cel met alleen een luik onderin om binnen te komen. Hier moesten vier mensen continu in staan tot ze hun straf uit hadden gezeten of overleden. In een andere cel werden gevangenen uitgehongerd. Tussen dit blok en het naast gelegen blok stond de muur waar gevangenen doodgeschoten werden. Niet meer de originele muur, maar een replica er van. Overigens werden hier ook regelmatig Poolse burgers terechtgesteld. Eens in de zoveel tijd kwam er een rechter naar het gevangenen-blok en dan konden ook gewone burgers terecht gesteld worden voor hun ‘misdaden’. Meestal was dit vooral een schijnproces voor de achterblijvers, en werden mensen standaard ter dood veroordeeld. Aan de ramen die op dit plein uitkeken kon je ook duidelijk zien dat dit het gevangenis-blok was. Deze waren op een grote gleuf na helemaal dichtgemetseld. De ramen van het naastgelegen blok, dat uitkeek op de dodenmuur, waren afgedekt met houten planken.

De gaskamer van Auschwitz I

Langs een aantal andere barakken kwamen we bij een soort klein pleintje voor de keukens. Hier stond een replica-galg ter herinnering aan de 12 gevangenen die hier waren opgehangen als een represaille voor de ontsnapping van drie van hun werkgroepleden. Vanuit hier liepen we door naar net naast het hoofdkamp. hier is een doorgang in het prikkeldraad gemaakt zodat men makkelijk door kan lopen naar deze strook naast het terrein. Hier is de ingang van de gaskamer en het (nagebouwde) crematorium van Auschwitz I. Dit was oorspronkelijk gewoon een opslag, maar is gebruik voor vergassingen op kleine schaal, nadat ze eerst in de kelder van de gevangenis van het kamp een test hadden gedaan hiermee. Voor de ingang van deze gaskamer staat een galg. Dit is de galg waaraan de kampleider Rudolf Höss een paar jaar na de oorlog is opgehangen. In de verte is zijn oude huis nog zichtbaar, een huis dat overigens nu als gewoon woonhuis in gebruik is door mensen zonder link met Auschwitz.

We konden door de gaskamer lopen, en dat was eigenlijk niet zo bijzonder. Je zou een naargeestig sfeertje verwachten, maar eigenlijk was het gewoon een betonnen kelder. Er was een groep Joodse scholieren aanwezig en daarvan zaten er wel enkele te bidden en het te behandelen als een echte gedenkplaats. De volgende ruimte was het crematorium, maar dit was een replica om te laten zien hoe het er in die tijd uitgezien zou hebben. Hierna was de tour door Auschwitz afgelopen, al had ik het idee dat we nog vrijwel niets gezien hadden, eigenlijk alleen de foto’s, de overgebleven spullen en de gevangenisbarak. Ik zou graag ook een ingerichte barak hebben gezien, en dingen zoals de keukens en hoe de ontvangst en registratie in zijn werk ging. Een beetje dus zoals de mensen daar daadwerkelijk leefden. Ik had het idee dat ik veel nieuws zou horen, maar eigenlijk was dat heel beperkt. Maar tegelijk was het wel fijn om nu daadwerkelijk een écht beeld erbij te hebben.

Pauze

Op weg naar de uitgang werd afgesproken dat we een korte pauze zouden nemen. Het was namelijk heel koud in het kamp, ondanks dat het niet regende. We hadden echt even wat warms nodig om te ontdooien. En dan hadden wij nog winterjassen aan, moet je je voorstellen hoe koud de gevangenen het gehad moeten hebben. Maar gelukkig is er in onze tijd gewoon een restaurantje om wat warms te drinken te bestellen. We bestellen dus een rondje thee en koffie, en een bakje frietjes met zn allen, voor de lekkere trek. Helaas was de thee kokend heet, zelfs toen de bus al bijna vertrok nog. Mijn moeder besloot daarop om de thee op het schoteltje te gieten, dan zou het eerder afkoelen. De rest vond dat uiteraard absurd, maar bij nazoeken bleek inderdaad dat dit vroeger wel gedaan werd. Blijkbaar is mijn moeder al heel erg oud. Ik heb een deel overgegoten in het thermoskopje van Tries en de rest was toen net een beetje drinkbaar. Het laatste beetje heb ik vlak voor de bus opgedronken, en uiteindelijk konden we dus opgewarmd de bus richting Auschwitz II: Birkenau.

Auschwitz II: Birkenau

Birkenau ligt op ongeveer drie kilometer afstand van Auschwitz I. Er is een pendelbus die heen en weer rijdt tussen beide kampen. Auschwitz III Monowitz is geheel verdwenen en dus niet meer te bezoeken. In een minuut of vijf rijdt de bus naar Birkenau en kom je uit vlak voor de het gebouw met de poort waar de trein door naar binnen reed. Naast de poort voor de trein zit nog een andere poort voor auto’s en mensen, waardoor wij naar binnen gingen. Waar Auschwitz eigenlijk nog volledig intact is, is Birkenau het tegenovergestelde. Een groot deel van het kamp bestond uit houten prefab barakken die allemaal in brand zijn gestoken toen de nazi’s vertrokken, en ook de gaskamers en crematoria zijn opgeblazen. Alleen het oudste deel van het kamp, met stenen barakken, stond er nog. Wel stonden er over het hele terrein nog stenen schoorstenen, ook van de barakken die afgebrand waren. Deze schoorstenen gaven nog wel een indruk van hoe groot het kamp ooit geweest is. Ook waren er een aantal houten barakken herbouwd om een indruk daarvan te geven.

De route volgen

De tour door Birkenau begon door het volgen van de spoorlijn. Bij het perron stond nog een oude kar waarmee de mensen vroeger hier aankwamen. Daarna volgde voor henop het perron de beruchte selectie en gingen het grootste deel direct door naar een van de twee gaskamers. Wij volgden het pad dat deze mensen volgden en dat bracht ons naar een monument aan het eind van het spoor. Het monument bestond uit lelijke grote stenen blokken die een beetje random neergegooid waren. Wat de betekenis er van was, wist zelfs de gids niet. Aan beide kanten van dit monument stond vroeger een gaskamer en een crematorium. Deze zijn echter gesloopt en opgeblazen dus het waren vooral betonnen gaten met blokken stenen, maar dankzij de maquette in Auschwitz I wel redelijk herkenbaar. Maar het indrukwekkendste is nog wel de schaal er van. De kleedruimte was echt enorm, daar pasten echt heel veel mensen tegelijkertijd in.

Via een pad liepen we langs de verwoeste machinekamer en de naastgelegen as-put. In de crematoria kon niet alles goed verbrand worden. De overgebleven botten werden vaak vermalen en de as werd gedumpt in as-putten die verspreid over het kamp lagen of in de rivier. Via een pad langs allerlei stenen barakken liepen we terug naar het begin van het terrein. Hier stonden twee stenen barakken met de ruimte er tussenin afgesloten als een soort binnenplaats. Dit was de zogenaamde dodenbarak, waar mensen naar toe werden gestuurd als ze letterlijk ten dode waren opgeschreven, in afwachting van de volgende vergassing. Dit was ook de enige barak die we echt van binnen hebben kunnen bekijken, met de ‘bedden’ waarop de gevangenen sliepen met soms wel zes personen per laag. En ook hier was het weer ijzig koud door een enorme tocht. Na het bezoek aan dit gebouw zijn we met onze gids weer naar de ingang gelopen, waar zij afscheid van ons nam. Wij hadden het weer koud en de pendelbus terug vertrok net op dat moment dus die zijn we ingesprongen. We hadden nog losse entree-tickets voor Auschwitz I, maar daarvoor zouden we nog ruim 1,5 uur moeten wachten. Daar hadden we geen zin meer in, en de meesten hadden het ook wel gezien. De bus terug reed maar eens per uur, en daar moesten we nog een half uur voor wachten. Een goed moment om nog even het boekwinkeltje te bezoeken en wat te drinken. Toen we bij de bushalte stonden stond er ook een grote groep scholieren die dezelfde bus moesten hebben. De terugweg was dus een stuk drukker dan de heenweg.

Terug naar Krakau

Om 17:30 uur waren we terug bij ons appartement, nadat de bus zich door de spits had gewurmd. Na een break van ongeveer een uur zijn we weer richting het centrum gelopen. Mijn moeder wilde daarbij graag een keer naar links, in plaats van naar rechts (waar het centrum daadwerkelijk was). Dus met een omweg hebben we alvast kunnen zien waar we morgenochtend naar toe moeten lopen. En we liepen weer eens door een andere, gezellige, straat richting het centrum. Hier zijn we op zoek gegaan naar een restaurant, maar dat liep niet zo soepeltjes. Uiteindelijk vonden we een Georgisch restaurant net naast het grote plein. Hier hadden ze ook gyros, wat mijn moeder graag wilde. Ik heb iets van gegrilde kip met een paddenstoelensaus gekozen, de rest ging voor verschillende soorten gyros. De gyros viel uiteindelijk wat tegen omdat het niet helemaal was zoals verwacht, maar mijn kip met rijst smaakte erg goed! Qua desserts hadden ze niet zo heel veel soeps, maar Jeroen had al verlekkerd naar de baklava op de kaart gekeken. Uiteindelijk heeft hij in zijn eentje dus een toetje besteld, wat hij uiteraard nog een aantal keer gehoord heeft.

Na het eten wilden we in het donker nog even naar het Wawel paleis, maar eenmaal daar aangekomen bleek de ingang afgesloten te zijn. We zijn daarom maar via de planty teruggelopen naar het appartement.

Comments are closed.